(stih pjesme „Eva“, iz zbirke poezije „Atlas odlazaka“ Jovane Barać)
Sebe sam uvijek doživljavala kao zakinutu za uživanje u poeziji. Osakaćenu i autističnu kada su u pitanju stihovi i kao nekoga kome fali ono nešto što bi ga privuklo i prikovalo za određenu zbirku. I onaj čuveni citat Aleksandra Šmemana, uticajnog pravoslavnog teologa dvadesetog vijeka, o tome da bi, parafraziram, teolozima bilo bolje da se drže poezije u kojoj ima mnogo više istine od učenosti koja je beskrajno jednostavna, a koji (pre)često ponavljam, uvijek sam iskorištavala u kontekstu umjetnosti uopšte. Ali ne samo kao najboljeg oruđa za istine (teološke) koje je, zapravo, drugačije – i pri tome ostajem – i nemoguće iskazati, već za sve istine sa velikim ili malim „i“ do kojih nam je stalo. Ipak, niti su sve umjetnosti iste, niti su sve istine iste, pa i ona jedna koje se mi teolozi pokušavamo čvrsto držati kada nas pitaju da je jasno opišemo, prenesemo, pa čak i opjevamo, često tog zapitanog dovodimo u situaciju da pomisli: „O čemu mi to, zaboga, govorimo?“
Moja autističnost i, kao što sam je na početku etiketirala, zakinutost za poeziju je, svjesna sam toga, zapravo moja autističnost i zakinutost za odnos prema sebi, ono što nosim u sebi i što me, naravno, plaši. Poezija, prava, nikada nije nerazumljiva, već je za nas koji ne volimo da se zavlačimo u sopstvene dubine i duvamo prašinu sa „sjenki“, zapravo – strašna. Jer, za razliku od psihologiziranja koje tješi i filozofiranja koje „razvezuje čvorove“ i „pokazuje muvi kako da izađe iz tegle“, ona samo ogoljuje. Čvorovi ostaju zapetljani, a tegle sa muvama koje bespomoćno udaraju o stijenke – bezizlazne. Dok razmotava i raskriljuje emotivno, jezički i estetski, poezija ne objašnjava stvarnost bogatim rečenicama niti je ublažava duhovitim konstrukcijama. Ona, prosto, svedenim jezikom crta stvari kakve jesu, a ne mogu se – baš takve – drugačije iskazati.
Zbirka poezije Jovane Barać „Atlas odlazaka“ je takvo dijelo. Direktno, bez zadrške, uvlačenje pod sopstvenu kožu potpomognuto starim fotografijama iz porodičnog albuma, onih koji „stoje iza nje“, tj. ugradili su se u njenu ličnost, kao preci, ili su samo saučesnici u onome što zovemo život.
Fotografije su, a to znaju najbolje oni koji su ih u vihorima opštih ili privatnih ratova izgubili, od postanka fotoaparata, neprocjenjivi dio identiteta, i u svojoj rijetkosti, autentičnosti i spontanosti predigitalnog doba, zaista mogu da prate poetski izraz.
Ali Jovana ide i dalje od ličnog poetskog obračuna i preispituje i religijske, zapravo filozofsko-teološke obrasce, počevši od, kako sama na kraju zbirke u sjajnom eseju naslovljenom kao „Beleška autorke“ kaže, „pitanja vjere kao produžene ruke kontrole i straha“, pa do opšte tegobnih problema vremena i prolaznosti, tj. onoga pred čim „beskrajno jednostavna učenost“ i kada pokuša da istupi iz svoje jednostavnosti i da odgovor, opet ostaje nijema.
Ali, poezija ne. U hrabrosti i želji da bar zagrebe nerješivo, koristeći jezik kao estetsko oruđe, slikarsku četkicu ili konac za vez ili šivenje (zašivanje), ostaje – nepretenciozna.
I u toj vještini, šivaćoj, slikarskoj, veziljskoj, koju je izdavačka kuća vrlo izabranog opusa, „Svi mi“, prepoznala, u svojoj prvoj zbirci poezije, Jovana Barać se snašla i pronašla.
Autentično i majstorski.